Jak szkolić efektywnie?

20 07 2013
piramida.jpgUtrzymanie uwagi i uzyskanie optymalnych efektów edukacyjnych przy jednoczesnym zachowaniu przyjemnej i wesołej atmosfery jest czymś niezwykle trudnym i wymagającym. Tę umiejętność zdobywamy po przeprowadzeniu wielu szkoleń. Ważnym jest jednak to jakich metod będziemy używać. W artykule tym chciałem się podzielić swoją wiedzą i doświadczeniem, dotyczącą nowych trendów na rynku.

Każdy z nas zapewne zaobserwował lub słyszał o niesamowitej chłonności dziecięcych umysłów. W wielu publikacjach spotykamy się z informacją na temat szybkości zapamiętywania i gromadzenia faktów przez kilkuletnie dzieci. Posiadana przez dzieci olbrzymia liczba neuronów nie jest tu bez znaczenia, jednak duży wpływ na tempo nauki ma jej forma. Dzieciom nie wykładamy teorii godzinami, lecz ich obserwacje prowadzone są stale podczas zabawy czy innych czynności dnia codziennego. Osoby dorosłe również czerpią wiedzę z obserwacji i przeżytych doświadczeń. W ten sposób jesteśmy w stanie przyswoić ogromne ilości informacji i zdobyć nowe umiejętności, bez konieczności wysłuchiwania trwających w nieskończoność wykładów. Wielu trenerów próbuje zreformować obecny kanon prowadzenia szkoleń i treningów, poprzez wprowadzenie zadań symulujących zachowania lub środowisko w którym się znajdujemy. Dzięki wykorzystaniu interaktywnych ćwiczeń uczymy się poprzez doświadczanie i obserwację pewnych zjawisk zachodzących w zespole.

Rozpoczynając moją przygodę z pracą jako szkoleniowiec trafiłem na amerykańską organizację Destination Imagination, która swoje działania kieruje na szeroko rozumianą kreatywność zarówno dzieci (międzynarodowy konkurs kreatywności) jak i dorosłych (DIcor). Z programu DIcor korzysta wiele firm i korporacji znanych na całym świecie, takich jak: GE, Hp, Oracle, SAP, IBM. Zadaniem programu jest wspieranie twórczego potencjału poprzez zaangażowanie we wspólne mierzenie się z wyzwaniami. Podczas wielu szkoleń trenerskich, które odbyłem w stanach (u specjalistów z zakresu innowacyjności i zarządzania zmianą takich jak Scott Isaksen, Don Treffinger, Roger Garriock), jedna rzecz szczególnie zwróciła moją uwagę. Dużą wagę przykładano do stosowania aktywnych form szkolenia dorosłych, ze względu na fakt, że uczą się dokładnie w ten sam sposób jak dzieci.

Doświadczenie zdobyte podczas 10-lat prowadzenia różnorodnych prelekcji i warsztatów dotyczących m.in. kreatywności, innowacyjności, pracy zespołowej, umiejętności przywódczych, komunikacji, autoprezentacji i negocjacji, pozwoliło mi na określenie kluczowych cech “skutecznego szkolenia”. Niezależnie od grupy odbiorców, których może różnić wiele cech takich jak: wiek, branża, doświadczenie zawodowe, prawdziwe są słowa Konfucjusza: “Powiedz mi, a zapomnę. Pokaż mi, a zapamiętam. Pozwól mi zrobić, a zrozumiem”. Poprzez umiejętne wykorzystanie ciekawych gier i ćwiczeń,  jesteśmy w stanie każde szkolenie skutecznie zmienić w ciekawe warsztaty, by przedstawić określony problem i zmotywować uczestników do jego rozwiązania.

Chcąc wykorzystać tą koncepcję rozpocząłem poszukiwania odpowiednich materiałów szkoleniowych wspomagających pracę zespołową. Niestety znalezienie odpowiednich narzędzi nie jest łatwe. Rynek materiałów skierowanych do organizatorów szkoleń z zakresu komunikacji czy rozwoju twórczości jest niestety bardzo ograniczony. Taki stan rzeczy zmusił mnie do stworzenia własnych narzędzi. Metodą prób i błędów, wykorzystując różnego rodzaju materiały wypracowane zostały optymalne rozwiązania, które pozwalają na ich wielokrotne wykorzystanie na kolejnych warsztatach.

Wybierając narzędzia, które będziemy prezentować w trakcie szkoleń musimy pamiętać że, poza skutecznością określonych metod, odbiorcy naszych usług zwracają uwagę na ich jakość. Odpowiednio przygotowany, a zarazem estetyczny zestaw pomocy sprawia, że jesteśmy w stanie przekonać grupę do wykonania zadania, odpowiednio nią pokierować i nadać kierunek naszej dyskusji. Na podstawie obserwacji zachowań członków zespołu możemy dokonać wstępnej diagnozy relacji w nim panujących.  Dobrze zaprojektowana symulacja powinna pozwolić uczestnikom na samodzielne określenie słabych punktów ich współpracy i wyciągnięcie odpowiednich wniosków. Korzystanie z gier symulacyjnych pozwala wskazać konkretne aspekty, na które należy zwrócić uwagę, gdyż  mogą stanowić problem podczas pracy zespołu. Zadaniem trenera jest pomoc w opracowaniu strategii eliminacji popełnianych błędów.

Gry zaprojektowane są w ten sposób, aby dawały wiele możliwych rozwiązań. Mimo, że znam te zadania niemal od podszewki zdarzają się zaskakujące rozwiązania jak i bardzo twórcze sposoby osiągnięcia celu. Grupy o różnej dynamice, stylach pracy podchodzą do zadań w inny sposób, dzięki czemu każda symulacja stanowi dla trenera nowe doświadczenie.

Wiem, że w procesie szkoleniowym niezwykle istotnym jest wprowadzenie interakcji pomiędzy uczestnikami. Ze względu na ten fakt tworzone przez Mitra gry szkoleniowe mają charakter gier zespołowych. Można je zatem zastosować podczas każdego szkolenia jako pewnego rodzaju przerywnik, bądź narzędzie pomagające na szybką i efektywną integrację zespołu. Zadania te mają dodatkowo olbrzymi potencjał edukacyjny. Dzięki ich zastosowaniu możemy rozwinąć między innymi: umiejętności pracy zespołowej, przywództwo, kreatywność, komunikacja i negocjacje. Zastosowanie proponowanych przeze mnie gier podczas szkoleń daje możliwość zainicjowania różnorodnych dyskusji, często prowokując uczestników do wyrażenia swojej opinii w danym temacie.
“Sky is the limit”.

Zadania Mitra mają również na celu łamanie wielu istniejących schematów. Poszukiwałem wielu narzędzi, które byłyby idealne do pokazania niestandardowego myślenia jednym z chętniej przeze mnie wykorzystywanych jest z pewnością narzędzie, które zatytułowałem Latające piórko. Jest to zadanie, które w sposób bardzo namacalny i spektakularny pokazuje jak istotnym jest kreatywne myślenie w trakcie rozwiązywania problemów. Schematy oraz ograniczenia, które na siebie nakładamy to coś co różni nas od dzieci. Jeśli dziecko nie wie o jakimś zakazie, samo go nie wymyśli (W przypadku kontaktu z piekarnikiem może być to niebezpieczne). Dorosła osoba, często nieświadomie, nakłada na siebie szereg ograniczeń. W biznesie jednak taka “dziecięca niewiedza” może się przydać. Musimy wiedzieć, że panuje tu jedna ważna zasada: “Co nie jest zabronione jest dozwolone“.

Na przestrzeni lat przetestowałem setki gier i wyselekcjonowałem te najciekawsze. Wiele czasu poświęciłem również na ich udoskonalanie i dobór najlepszych materiałów, bo to one są kluczowe dla skutecznego przeprowadzenia każdego ćwiczenia. Tworząc narzędzia zwracałem również dużą uwagę na to, aby ich przygotowanie do szkolenia nie zabierało zbyt wiele czasu. Świetnym przykładem tego podejścia jest zadanie Nieme kwadraty. Zastosowaliśmy tu elementy w odpowiednich kolorach oraz teczki. Dzięki temu uczestnicy szkolenia pomagają nam w przygotowaniu zadania dla następnej grupy, co zajmuje im niecałą minutę. Naszym zadaniem jest jedynie włożenie zestawu do walizki.

Z doświadczenia wiem, że szkolenie nie musi ograniczać się do sali szkoleniowej. Jednym z elementów, który ma duże znaczenie dla szkolonych osób, jest by uczestnicy nie byli zamknięci w czterech ścianach sali szkoleniowej. Pamiętajcie o tym, że ludzki mózg w największym stopniu przyswaja rzeczy, które w jakiś sposób wyróżniają się od tego, z czym mamy do czynienia na co dzień. Zatem przeprowadzenie szkolenia w pobliskim parku czy w kręgu przy ognisku oraz aktywna praca i ciekawe doświadczenia dadzą znacznie lepsze efekty edukacyjne.

Dzięki wykorzystaniu narzędzi szkoleniowych mamy możliwość zaprojektowania szkolenia według  potrzeb i oczekiwań klienta. Pomimo dużej różnorodności odbiorców, do których kierujemy nasze usługi, szeroki wachlarz oferowanych materiałów pozwala stworzyć atrakcyjną ofertę dla każdego klienta. Przy prowadzeniu szkoleń warto zwracać uwagę przede wszystkim na to, by było ono praktycznym i ciekawym doświadczeniem, pozwalającym na przyswojenie dużej dawki informacji i praktycznych rozwiązań.

Tworzenie gier stało się moją pasją. W stworzonej przeze mnie firmie Mitra mam tę przyjemność, że otaczam się niezwykle utalentowanymi ludźmi z różnych dziedzin. Dzięki temu każdego dnia tworzymy nowe pomysły na urozmaicenie procesu szkoleniowego. W tworzonych przez nas projektach uczestniczą również nasi klienci, których nie raz zapraszamy do współtworzenia nowych rozwiązań. Stąd lista tworzonych przez nas gier stale się rozwija.